Modern Ceza Muhakemesi Hukuku sisteminde delilden faile gitme yöntemi benimsenmiştir. Bu sistemi sağlamak için, failin suçu işlediğine dair kesin kanaat oluşturması gereken delillere ihtiyaç duyulmaktadır. Ceza muhakemesi sürecinde kullanılabilecek delillerden birisi de moleküler genetik inceleme sonuçlarıdır. Hatta bu tarz deliller, gelişen teknolojiyle beraber, yok edilmesi, karartılması zor ve bilimsel çalışmalar neticesinde ortaya çıktığı için de güvenilirliği fazla deliller olarak bilinmektedir.
Moleküler genetik inceleme, kişinin genetik şifresini çözmek üzere, belirli bulgular üzerinde yapılan incelemelerdir. Bu bulgular, yürütülen bir soruşturma bağlamında olay yerinden elde edilen bir delil olabileceği gibi, şartlarının gerçekleşmesi halinde CMK 75 vd.'da düzenlenen vücuttan örnek alma tedbiri sonucunda elde edilen verilere ilişkin de olabilir. Moleküler genetik inceleme sonuçları, kişiyi diğer kişilerden ayırt edici bilgiler içermektedir. Bu bağlamda moleküler genetik inceleme sonucunda kimlik tespitinin yapılabildiği rahatlıkla söylenebilir.
Moleküler genetik inceleme sonuçlarının KVKK anlamında kişisel veri niteliğinde olduğu tartışmasız bir biçimde kabul görmektedir. Dolayısıyla elde edilen bu verilerin hukuka uygun bir biçimde işlenmesi gerekmektedir. Tabii ki, moleküler genetik inceleme sonuçlarının delil olarak nazara alınabilmesi için, inceleme sürecinin ve incelemenin öncesinde meydana gelebilecek vücuttan örnek almanın hukuka uygun olarak gerçekleşmesi gerekmektedir.
CMK'de moleküler genetik incelemeye dair herhangi bir tanım yapılmamıştır. Fakat Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılan 25832 sayılı Yönetmelik'te bir tanım getirilmiştir. Moleküler genetik inceleme: "Gereken tür ve miktardaki biyolojik materyali kullanarak, kişiyi diğer kişilerden ayıran ve kalıtım kurallarına uygun olarak aktarılan hastalık dışındaki özelliklerinin moleküler düzeyde araştırılmasını ifade eder."
Buna göre moleküler inceleme için öncelikle gereken tür ve miktarda biyolojik materyal kullanılmalıdır. Biyolojik materyal, hastadan analiz amacıyla alınan çeşitli vücut sıvılarını ve doku örneklerini ifade etmektedir. Yine, olay yerinde kime ait olduğu belli olmayan beden parçalarını ve kime ait olduğunun tespit edilmesi gereken olay yerinde bulunan diğer bulguları da hüküm anlamında biyolojik materyal olarak kabul etmek gerekmektedir.
CMK m. 78'e göre, moleküler genetik incelemeye başvurmak için öncelikle CMK m. 75 ve 76 uyarınca elde edilmiş bulguların bulunması gerekmektedir. Ayrıca bulunan ve kime ait olduğu belli olmayan beden parçalarının bulunduğu durumlarda da yapılabilmektedir.
Moleküler genetik inceleme yapılabilmesi için mevcudiyeti bulunması gereken iki şart vardır. Bunlardan birincisi, elde edilen bulgunun şüpheli veya sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının tespitidir. İkinci amaç ise, soybağının tespiti olarak karşımıza çıkar. Fakat soybağının tespiti amacı deyimini, bir suçun aydınlatılması bağlamında soybağının tespit edilmesi olarak anlamak gerekir.
Moleküler genetik incelemeye başvurmak için, zorunluluk durumunun oluşması gereğinin arandığı görülmektedir. Eğer, moleküler genetik incelemenin amaçları başka bir yolla sağlanabiliyorsa, öncelikle ilgili yola başvurmak gerekecektir.
Moleküler genetik inceleme yapılmasına ancak ve ancak hakim karar verebilir. Hakim veya mahkeme, vereceği kararda inceleme ile görevlendirilen bilirkişiyi de göstermekle mükelleftir.
CMK m. 80/1'de moleküler genetik inceleme sonuçlarının kişisel veri niteliğinde olduğu ve başka amaçla kullanılamayacağı düzenlenmiştir. Bu sonuçlar, dosya içeriğini incelemeye yetkili bulunan kişiler tarafından üçüncü şahıslara verilemez.
Yönetmelik'te moleküler genetik incelemeye dair hükümler 12 ila 14. maddelerde yer almaktadır. Bu hükümlerde temelde CMK ile getirilen düzenlemelerin tekrarı niteliğinde düzenlemeler yer almakla beraber, bazı konularda detaylandırmaya gidildiği görülmektedir.
Örneğin Yönetmelik'te, CMK'den farklı olarak, bulgunun incelenmek üzere verileceği bilirkişinin gerçek veya tüzel kişi olabileceği düzenlenmiştir. Ayrıca CMK'de, bilirkişiye incelenmek üzere bulgu verilirken, ilgilinin adı, soyadı, adresi ve doğum tarihinin bildirilmemesine dair düzenleme bulunmamaktaydı. Fakat bu hususun nasıl gerçekleştirileceği, nasıl bir kayıt tutulacağına dair düzenleme yoktu. Yönetmelikte bu hususta ilgili hakimliğin, mahkemenin ve Cumhuriyet Başsavcılığının gizliliği sağlamak ve karışıklığı önlemek adına her türlü önlemi alacağı ifade edilmektedir.
Kişisel veri nedir, sorusuna cevap verebilmek bakımından KVKK'nin tanımlar maddesi olan m.3'e bakmak gerekmektedir. Buna göre kişisel veri, "kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi"dir.
KVKK sisteminde kişisel veriler sadece tek bir biçimde düzenlenmemiş, kişilerin hayatları bakımından daha önemli olabilecek veriler özel nitelikli kişisel veriler olarak vasıflandırılmıştır. KVKK m.6'ya göre "Kişilerin ırkı, etnik kökeni, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini, mezhebi veya diğer inançları, kılık ve kıyafeti, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, sağlığı, cinsel hayatı, ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri ile biyometrik ve genetik verileri özel nitelikli kişisel veridir."
Moleküler genetik inceleme sonucunda kişinin cinsiyeti, kökeni, hastalık geçmişi gibi veriler elde edilmektedir. Kişilerin sağlığı ve kökeni ile ilgili bilgiler ise KVKK m.6/1'e göre özel nitelikli kişisel verilerdir. Bu nedenle moleküler genetik inceleme uygulamasının sonunda elde edilen sonuçların özel nitelikli kişisel veri olduğu söylenebilir.
Moleküler genetik incelemeye yalnız soybağının veya elde edilen bulgunun şüpheli veya sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının tespiti için başvurulabileceği açıklığa kavuşturulmuştur. Böylece, özel nitelikli kişisel veri olan moleküler genetik inceleme sonuçlarının her amaç için alınamayacağına yer verilmiştir.
Moleküler genetik incelemeye son çare olarak başvurulması gerekmektedir. Eğer, moleküler genetik incelemenin amaçları başka bir yolla sağlanabiliyorsa, öncelikle ilgili yola başvurmak gerekecektir. Böylelikle CMK m. 78'deki "zorunluluk" ibaresiyle, kanuni düzen anlamında kişisel verilerin korunmasına ilişkin önemli bir koruma getirilmiştir.
Moleküler genetik inceleme tedbirine başvurulacaksa, soruşturma evresinde sadece ve sadece hakim; kovuşturma evresinde ise mahkeme karar verebilir. Bunun sebebi, özel nitelikli kişisel veri niteliğinde olan moleküler genetik inceleme sonuçlarının korunmasıdır.
CMK m. 79/2'de atanacak olan bilirkişinin, teknik ve teşkilat bakımından uygun tedbirlerle yasak moleküler genetik incelemelerin yapılmasını ve yetkisiz üçüncü kişilerin bilgi edinmesini önlemekle yükümlü olduğu düzenlenmiştir. Ayrıca bilirkişinin inceleme sonuçlarını gösteren raporu hazırladıktan sonra, inceleme için izole edip yedinde bulundurduğu DNA örneklerini yok etmesi gerektiğine ve bu hususun raporda açıkça belirtilmesi gerektiğine dair düzenleme bulunmaktadır.
CMK m. 79/2'de inceleme konusu bulgunun bilirkişiye ilgilinin adı ve soyadı, adresi, doğum tarihi bildirilmeksizin verileceği düzenlenmiştir. Yönetmelik m.13/4'te ise, bu gizliliğin sağlanması adına gizli ve güvenli bir kayıt sisteminin oluşturulacağı ve bu kayıt sisteminde ilgilinin adı, soyadı, adresine ve doğum tarihine karşılık gelmek üzere bir kod sisteminin uygulanacağı izah edilmiştir.
CMK m. 80/1'de kanun koyucu, moleküler genetik inceleme sonuçlarının kişisel veri niteliğinde olduğunu ve devamında bu verilerin gizli olduğunu dile getirmiştir. Dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip bulunan kişiler, savunma hakkının ve adil yargılanma hakkının bir gereği olarak inceleme sonuçlarına ulaşabileceklerdir. Fakat inceleme sonuçlarının bu kişiler tarafından bir başkasına verilmesi yasaklanmıştır.
Moleküler genetik inceleme sonuçlarının gizliliği esastır ve belirtilen amaçlar dışında kullanılamaz. Bu bağlamda inceleme sonuçları, hangi soruşturma ya da kovuşturma çerçevesinde elde edildiyse, ancak o muhakemede kullanılabilecektir.
CMK m. 80/2'ye göre bu bilgiler, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hallerinde Cumhuriyet savcısının huzurunda derhal yok edilir ve bu husus dosyasında muhafaza edilmek üzere tutanağa geçirilir.
Mahkumiyet kararı verilip kesinleştiğinde kişisel verilerin saklanacağı kabul edilmektedir. Kanun koyucu, sayılan hükümler dışındaki hükümler verilip kesinleştiği takdirde, iradesinin saklanmaya yönelik olduğunu açık bir biçimde ortaya koymuştur.
Gelişen teknolojiyle birlikte, ceza muhakemesinde delillere ulaşmak hem daha kolaylaşmış, hem de ulaşılan deliller daha güvenilir hale gelmiştir. Bu çerçevede verilebilecek en önemli örnek moleküler genetik inceleme ve moleküler genetik inceleme sonuçlarıdır. Moleküler genetik inceleme sonuçlarının KVKK uyarınca kişisel veri tanımına girdiği tartışmasız bir biçimde kabul görmektedir. Nitekim kanun koyucu da CMK m. 80/1'de moleküler genetik inceleme sonuçlarının kişisel veri niteliğinde olduğunu açık bir biçimde ifade etmiştir. Kişisel veri niteliğinde olan inceleme sonuçlarının korunması gerekmektedir. Bu çerçevede gerek Ceza Muhakemesi Kanunu'muzda, gerekse de 25832 sayılı Yönetmelik'te önemli hükümlere yer verilmiştir.